Türk Milleti’ne büyük suikast (6)
Mondros Mütarekesi’nin hemen ardından tarikat şeyhleri olan Seyit Abdülkadirler ile destekçileri Bedirhanlar ve Babanlar ikinci kez örgütlenmeye başlarlar. İstanbul’da ardı ardına “Kürt” cemiyetleri kurulur:
Kürdistan Teali Cemiyeti, (1918) Kürdistan Cemiyeti, (1918) Kürt Neşri-i Maarif Cemiyeti, (1919) Kürt Talebe Hevi Cemiyeti, (1919) Kürt Kadınlar Teali Cemiyeti, (1919) Kürt Millî Fırkası. (1919)
Kürdistan Teali Cemiyeti’nin başkanı Seyit Abdülkadir’dir. Kurucu ve yöneticilerinin içinde Kamuran Ali Bedirhan ve Hüseyin Şükrü Baban da yer almaktadır.
Cemiyet, Ocak 1919’da İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiserliğine; Doğu ve Güneydoğu Anadolu, Mezopotamya ve Güneybatı İran’da bir Kürdistan kurulması için resmen başvuruda bulunur. Başvurularına dayanak yaptıkları gerekçe ABD Başkanı Wilson’un, on dört maddelik Wilson Prensiplerinde yer alan “Halkların kendi kaderini kendi tayin etmesi,” ilkesidir. Aynı talepleri Fransa ve diğer işgal güçleri komiserliklerine de gönderirler.
Osmanlı’nın koynunda büyüttüğü, Bektaşîlerin yerine baş tacı yaptığı bir tarikat, emperyalist güçlerle anlaşıp Osmanlı’yı sırtından vuruyordu.
Esasında Kürtler, emperyalist ülkelerin umurlarında bile değildir. İşte birkaç görüş:
İngiliz Büyükelçilik Müsteşarı Thomas Hohler’in Londra’ya bildirdiği resmi görüş: “Kürt sorununa verdiğimiz önem Mezopotamya bakımındandır. Kürtlerin ve Ermenilerin durumları beni hiç ilgilendirmez.” (27 Ağustos 1919)
İngiliz Dışişleri Bakanlığı görevlisi George J. Kidston’un Londra’ya gönderdiği rapor: “Kürtlere her ne kadar inanmasak da onları kullanmamız çıkarlarımız gereğidir.” (28 Kasım 1919)
Mustafa Kemal artık kararını vermiştir: Kurtuluş hareketini Anadolu’dan başlatacaktır. Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılır ve 19 Mayıs 1919 sabahı Samsun’a ayak basar.
22 Mayıs 1919 tarihinde Sadaret’e gönderdiği raporda şu tarihî değerlendirmeyi yapar:
“… Millet birlik olup hâkimiyet esasını, Türklük duygusunu hedef almıştır.”
Artık yaydan çıkan okun geri dönüşü yoktur! Bağımsızlık mücadelesinin meşalesi Samsun’da yakılmıştır.
Memleketin dört bir tarafı yangın yerine dönmüştür. Türk topraklarının işgal edilmesi kabul edilemez bir durumdur. Mustafa Kemal, Amasya’dan İstanbul’da bulunan bazı tanınmış kimselere gönderdiği ve Millî Mücadele’ye davet ettiği mektubunda kararlılığını şu cümlelerle vurgular:
“Artık İstanbul Anadolu’ya hâkim değil, tâbi olmak mecburiyetindedir. Size teveccüh eden fedakârlık pek büyüktür. Millî gaye elde edilinceye kadar âcizleri Anadolu’dan ve milletin sinesinden ayrılmayacağım ve bu noktada nihayete kadar bir millet ferdi gibi çalışacağımı millete karşı mukaddesatım namına söz verdim ve hiçbir kuvvet bu millî azme mâni olamayacaktır.”
Önce Amasya sonra da Erzurum ve Sivas’ta kongreler gerçekleştirilir. Amasya Tamimi’nde ulusal bağımsızlığın ancak “milletin azim ve iradesi” ile sağlanacağı vurgulanır (22 Haziran 1919) ve bu karar bütün dünyaya ilan edilir:
“Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”
Amasya Bildirisi ile ülke çapında bir direnişin şifreleri verilmiştir. Amasya’nın ardından Erzurum (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) ve Sivas (4-11 Eylül 1919) Kongreleri toplanır. Her iki kongrede alınan kararların 1. Maddesi aynı kararlı iradeyi vurgulamaktadır:
“Millî sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür; parçalanamaz.”
Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından 28 Ocak 1920’de kabul edilen ve 17 Şubat 1920’de kamuoyuna ilan edilen Misakı Millî’nin de (Millî Ant) özü aynıdır:
“Osmanlı-İslam çoğunluğunun yaşadığı bölgelerin bütünü, gerçekte veya hukuken hiçbir nedenle birbirinden ayrılamaz, bölünemez bir bütündür.” (Madde 1)
Ayrıca Sivas Kongresi’nde tüm yerel direniş cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilir; tam bağımsızlık ve milli egemenlik fikri kesinleşir.
Burada kısa bir not verelim. Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından 28 Ocak 1920’de kabul edilen Misak-ı Millî kararlarında, Musul, Kerkük ve Süleymaniye’nin de bulunduğu Musul vilayeti, millî sınırlar içinde değerlendirilmiştir. Batı Trakya’nın geleceği ise halkın serbestçe vereceği karara bağlanmıştır. Kars, Ardahan ve Batum için de halkoyuna başvurulması ilkesi benimsenmiştir. Ne yazık ki Musul vilayeti, o dönemde yaşanan Kürt isyanları, İngiliz işgali ve uluslararası diplomatik süreç sonucunda elimizden çıkmıştır. Batı Trakya ve Batum da millî sınırlarımız içinde yer alamamıştır.
Devam edecek…
Tülay Hergünlü