Denge ve demokrasi


Denge, yönetim sistemlerinde önemli bir kavramdır. Hangi yönetim sistemi olursa olsun o sistemin içinde denge unsuru sağlanamadığı sürece yönetimde aksaklıkların olması doğaldır. Dengenin bozulması ülke düzeninin sahip olduğu yönetim sistemini sarsar.

TDK sözlükte denge şöyle tanımlanmıştır: “Siyasî güçlerin, yetkilerin birbirini sınırlayacak biçimde dağıtılması”.

Tarihçi Âsım III. Selim Dönemi’ni anlatırken denge konusunu şöyle anlatır: “Nasıl insan tabiatında denge, dört unsurun bileşiminden meydana gelirse bir devletin dengesi de dört direğin tutundurulmasıyla sağlanır. Bu direklerin birincisi ‘kalem kişileri’ (bürokrasi) dir. Ulemâ, kadılar, fakihler, muhasebeciler, müneccimler, mühendisler, tabipler, şairler bu sınıfı oluşturur. Bunlar, unsurlar arasındaki su görevini yaparlar.  Mülk (devlet) işlerinin kıvamını sağlayan bu sınıftır. İkinci direk, ‘kılıç erleri’ dir. Bunlar da ateş unsuruna karşılıktır. Üçüncü direk ‘alışveriş, endüstri, hirfet ve zanaat adamları’ dır ki bunlar da hava unsurunun karşılığıdır. Başkente ve devlet gücü altındaki ülkelere lüzumlu olan mal (devlet geliri) üretimi bunların eylemleri ile sağlanır. Dördüncü direk ‘tarım kişileri’dir. Bunlar da toprak unsuruna karşılıktır.”

Tarihçi Âsım, bu görüşünü eski hikmet kitaplarından aldığını söylemiştir. (Niyazi Berkes; Türkiye’de Çağdaşlaşma, s. 114-115)

Demokrasi yönetim sisteminde yasama, yürütme ve yargı arasındaki denge, iktidar partisi ve muhalefet partileri arasındaki ilişkiler dengesi, merkezî yönetim ve yerel yönetimler arasındaki denge, resmî-özel kurum ve kuruluşlar arasındaki denge, yönetim sisteminin kendisi ile yönetim sisteminin kontrol sistemi arasındaki denge, ana sistem ve alt sistemler arasındaki dengeler iyi kurulduğu zaman, ülke insanları toplumsal mutluluğu yakalamada sıkıntı çekmezler. Tarihçi Âsım’ın dediği gibi Demokrasi Yönetim Sistemi’nin kıvamı sistemin içindeki denge ile sağlanmalıdır.

Bahtiyar Çetinbaş – İnşaat Mühendisi ve Kentsel Dönüşüm Uzmanı

Dinlemek için tıklayın

 

Yararlanılan Kaynak:
Bahtiyar Çetinbaş, Çağdaş Paylaşımcı Demokrasi Modeli, Sokak Kitapları Yayınları, İstanbul.2017, sh.32-33